Is dat nou een grapje?

Oh, is dàt nou een grapje?
Dat was bij ons in het gezin de opmerking als één van ons viertjes een opmerking maakte die niet zo leuk was. We hadden de zin uit een gesprek tussen Ernie en Bert in Sesamstraat over een grapje maken wat de ander eigenlijk niet zo leuk vindt. Bert legt Ernie uit dat een grapje eigenlijk pas een grapje is als niet alleen degene die het maakt het leuk vindt, maar degene aan wie het wordt verteld ook. Om dat te illustreren maakt Bert een grapje, waarop Ernie een beetje verward kijkt en dan zegt, ‘oh, is dàt nou een grapje’.

Het werkte goed bij ons. Nog steeds overigens. Zo konden we elkaar erbij houden, zonder meteen heel boos of verdrietig te worden of veel lading eraan te geven. Gewoon, even nadenken, stil staan bij wat je doet en wat het effect is op de ander. De grappenmaker realiseert zich dat hij soms even moet nadenken, en degene die het grapje krijgt realiseert zich al heel snel dat het waarschijnlijk niet zo heftig bedoeld was. Alles weer uit de lucht en in perspectief, onthouden voor de volgende keer en we gaan weer verder.
Wie het grapje maakte maakte niet uit overigens. Wij zeiden het tegen de jongens maar kregen hem, als ouders, net zo goed ook terug van hen als zij vonden dat wat wij zeiden ook wel anders kon.

Ik moest hier gisteren aan denken.
Ik zat tv te kijken, het ging over de presentatie van het NPO rapport. Ik merk dat ik heel boos van word hoe er soms op wordt gereageerd. Er wordt door sommigen volkomen aan het gevoel van anderen voorbij gegaan. Als ik in zo’n spreekwolk in beeld de opmerkingen zie die gemaakt zijn, of hoor wat er gedaan is dan schrik ik enorm. Als je dan daarbij ook nog eens hoort wat het effect is op sommigen, nog na jaren, dan is dat behalve volkomen begrijpelijk ook intens verdrietig.

En voor de duidelijkheid, ik weet dat het niet alleen maar bij de omroep is, maar op veel meer plekken. Vaak op plekken waar door allerlei zaken een prestatie- en egocultuur is. Waar je geacht wordt te presteren, en de beste te zijn omdat je anders niet meetelt. Ik snap dat dan de druk hoog is, en dat dat een risico is of kan zijn voor dit soort gedrag. Ik snap ook dat je dat niet maar zo weg hebt. Ik snap dat dat veel moeite kost en ook nog wel even zal gaan duren. Snap ik allemaal maar dat maakt het natuurlijk niet meer oké. En maakt het ook niet anders voor de mensen die ermee te maken hadden of nog hebben en met de gevolgen zitten.

Wat ik niet snap en waar ik merk dat ik heel erg boos van word is als ik sommige mensen, vaak hoge bazen of zoals gisteren mensen waar het om draait bij de omroep, commentaar hoor geven op het rapport. Als ik ze hoor vertellen dat het best een aardig rapport is en dat het natuurlijk goed is dat het er is. Maar, wordt er dan direct toegevoegd, dat er geen hoor en wederhoor heeft plaatsgevonden en dat ze dat missen. Dat het ook zo is dat het vaak toch een grapje was, dat die ander niet alleen maar blaam treft, want dat dat nou eenmaal de volwassenen cultuur is. Met andere woorden: je moet er maar tegen kunnen en zorg maar dat je opgroeit. Om dan af te sluiten met de opmerking dat het fijn zou zijn als ‘we’ er nu een streep onder zetten en doorgaan.

Dan denk ik dat je het niet hebt begrepen. Echt helemaal totaal niet begrepen zelfs. Dus hou alsjeblieft je mond, ga Sesamstraat kijken en luister naar Bert en Ernie. Want dit is geen grapje. Echt niet. Dit doet pijn en is kwetsend, heel kwetsend.